Dy sisteme rregullash në të njëjtën kokë
Ke lindur në Shtutgart, Cyrih apo Linc, dhe prindërit erdhën për punë në kurbet apo në vitet nëntëdhjetë. Jashtë vlejnë rregullat e vendit ku je rritur. Në shtëpi vlejnë të tjera, që rrallë thuhen me zë, por që i di gjithkush. Kur vjen puna te gjetja e partnerit, këto dy sisteme ndeshen vërtet për herë të parë.
Kjo nuk është problem që duhet zgjidhur, por një gjendje në të cilën jeton. Shumë nga brezi i dytë lëvizin mes dy botëve aq natyrshëm, sa pothuajse nuk e vënë më re. Vetëm kur bëhet fjalë për dashuri, del në pah sa të ndryshme janë pritshmëritë. Dhe se i merr të dyja seriozisht, edhe nëse nuk e pranon kurrë.
Ky udhëzues është për ty, nëse ke lindur këtu dhe je rritur me edukatë shqiptare. Nuk flet për mënyrën si e shohin njëra-tjetrën vendlindja dhe diaspora, por për atë si ndihet nga brenda. Ato që lexon këtu janë prirje që shihen shpesh. Në familjen tënde gjithçka mund të jetë krejt ndryshe, dhe atëherë ajo është e vërteta që vlen.
Çfarë është normale jashtë, por jo në shtëpi
Në shkollë, në universitet dhe në punë mëson se njohjet janë çështje private. Takoheni, shihni nëse përputheni, dhe dikë e prezanton vetëm kur puna bëhet serioze. Shumë prindër shqiptarë e shohin ndryshe: për ta një lidhje për të cilën nuk dinë asgjë është tashmë problem, dhe një lidhje që e dinë është gati fejesë.
Kështu shumë njerëz përfundojnë me një jetë të dyfishtë. Miqtë e njohin partnerin, kushërira dyshon diçka, prindërit nuk dinë asgjë. Kjo mund të shkojë për një kohë, por të lodh, dhe sa më gjatë zgjat, aq më i madh bëhet çasti kur del në shesh. Disa befasohen: prindërit e kishin kuptuar prej kohësh dhe prisnin vetëm një fjalë.
Nuk ka një moment të duhur që vlen për të gjithë. Ndihmon një pyetje e sinqertë për veten: e fsheh lidhjen sepse nuk është ende serioze, apo sepse ke frikë nga biseda? Në rastin e parë, përmbajtja është e arsyeshme. Në të dytin, biseda nuk bëhet më e lehtë me çdo muaj, por më e vështirë.
Gjuha në të cilën flet me prindërit
Shumë nga brezi i dytë flasin shqip me prindërit, por një shqipe të veçantë. Mjafton për bukën, farefisin dhe përditshmërinë, shpesh në të folmen e fshatit nga vjen familja. Për ndjenjat, dyshimet dhe planet për të ardhmen, ndonjëherë fjalët mungojnë. Dhe prindërit ndoshta e flasin gjermanishten mjaftueshëm për punë, por jo për një bisedë për dashurinë.
Pikërisht prandaj kjo bisedë shpesh është më e vështirë nga sa duhet. Atë që në gjermanisht do ta thoshe me nuanca, në shqip papritur tingëllon e ashpër apo fëmijërore. Atë që nëna jote e thotë në shqip, ndoshta e kupton fjalë për fjalë, por jo me gjithë peshën e saj. Shumë keqkuptime mes prindërve dhe fëmijëve nuk lindin në thelb, por në përkthim.
Mendo më parë në cilën gjuhë do ta bësh bisedën e rëndësishme, dhe përgatit dy a tri fjalitë që kanë më shumë peshë. Nuk është dobësi të kërkosh një fjalë që të mungon. Disa marrin në bisedë një vëlla, një motër më të madhe apo një tezë që i lidh më mirë të dyja gjuhët. Kryesorja është që ajo që do të thuash, të arrijë ashtu siç e mendon.
Çfarë fshihet pas pyetjeve të prindërve
‘Nga çfarë familjeje është?’, ‘Ç’do të thonë njerëzit?’, ‘Kur do të martohesh më në fund?’ Pyetje të tilla tingëllojnë si kontroll, dhe ndonjëherë janë. Shpesh megjithatë pas tyre fshihet diçka tjetër. Shumë prindër kanë nisur nga zeroja në mërgim, dhe emri i mirë i familjes është nga të paktat gjëra që i sollën me vete dhe i ruajtën.
Kësaj i shtohet frika se fëmijët do t’u bëhen të huaj. Një partner që nuk flet shqip apo që vjen nga një familje krejt tjetër, prindërve mund t’u duket si shenjë se prejardhja e tyre mbaron me brezin e ardhshëm. Ti nuk ke pse ta ndash këtë frikë. Por kush e njeh, mund t’i përgjigjet asaj, e jo vetëm pyetjes.
Dhe jo çdo familje i përshtatet kësaj tabloje. Ka prindër që reagojnë më qetë nga sa fëmijët e tyre guxonin të shpresonin, dhe që duan të dinë mbi të gjitha nëse fëmija i tyre është i lumtur. Disa kanë frikë me vite nga një bisedë që pastaj mbaron për dhjetë minuta. Përgatitu për rastin e vështirë, por mos e merr si të sigurt.
Shqiptar, jo shqiptar apo diku në mes
Shumë nga brezi i dytë dëshirojnë dikë që i njeh të dyja botët pa pasur nevojë t’ia shpjegosh. Dikë që e kupton pse për Bajram nuk mungohet thjesht ashtu, dhe që megjithatë ka të njëjtat seriale, shaka dhe pritshmëri nga një lidhje si ti. Kjo dëshirë është e kuptueshme, dhe është arsyeja pse shumë kërkojnë qëllimisht brenda komunitetit të vet.
Të tjerë dashurohen me dikë pa prejardhje shqiptare, dhe kjo prej kohësh nuk është më përjashtim. Disa familje e pranojnë me qetësi, të tjera kanë nevojë për kohë, dhe në disa bëhet konflikt i madh. Shpesh ndihmon të mos grindesh për prejardhjen e partnerit, por të tregosh si qëndron ai apo ajo ndaj familjes: vjen në festa dhe mëson disa fjalë.
Dhe pastaj janë ata që kërkojnë dikë në vendlindje, sepse presin të gjejnë atje më shumë nga ajo që u mungon në diasporë. Asnjë nga këto tri rrugë nuk është e vetmja e drejtë. E rëndësishme është ta zgjedhësh tënden sepse të përshtatet ty, jo sepse i mërzit prindërit sa më pak, apo sa më shumë.
Vajzat dhe djemtë: jo gjithmonë të njëjtat rregulla
Në shumë familje për vajzat vlejnë rregulla të tjera nga ato për djemtë. Vëllai mund të kthehet vonë dhe të ketë një të dashur për të cilën nuk flet askush, ndërsa motra duhet të japë llogari për çdo mbrëmje. Vajzat që e përjetojnë këtë, shpesh e ndiejnë si të padrejtë, dhe ashtu edhe është.
Por ka edhe anën tjetër. Në disa familje djemtë mbajnë pritshmërinë që më vonë të kujdesen për prindërit, të jetojnë në të njëjtën shtëpi apo afër, dhe të zgjedhin një grua që e pranon këtë. Edhe kjo është barrë, vetëm më e heshtur. Dhe në shumë familje kjo ka ndryshuar tashmë, shpesh falë vëllezërve e motrave më të mëdhenj që ua hapën rrugën të tjerëve.
Për gjetjen e partnerit kjo do të thotë: pyete herët tjetrin si ka qenë në familjen e vet. Një burrë që i ka mbrojtur motrat dhe një grua që e ka fituar lirinë me mund sjellin përvoja të tjera nga dikush të cilit i lejohej gjithçka. Këto histori tregojnë shumë për mënyrën si dikush do ta drejtojë më vonë familjen e vet.
Ku qëndron secili prej jush mes dy botëve
Dy njerëz nga brezi i dytë kanë shumë të përbashkëta, por jo domosdo të njëjtin vend mes botëve. Ai flet shqip rrjedhshëm dhe çdo verë e kalon në fshat, ajo mezi e kupton gjyshen dhe s’ka shkuar atje prej vitesh. Të dy janë shqiptarë, vetëm në mënyra të ndryshme. Shpesh kjo bëhet temë vonë.
Ndihmojnë pyetjet konkrete. Në cilën gjuhë do të flisje me fëmijët? Ku e kalon Bajramin, Krishtlindjen apo Vitin e Ri, dhe me kë? Sa afër prindërve do të doje të jetoje më vonë? Kush i bën këto pyetje herët, e sheh shpejt nëse keni vetëm të njëjtën prejardhje apo edhe të njëjtat ide.
Dallimet nuk janë arsye për t’u ndarë. Disa çifte plotësojnë njëri-tjetrin pikërisht sepse njëri e mban lidhjen me vendlindjen dhe tjetri e njeh më mirë jetën e përditshme këtu. E rëndësishme është ta dini ku qëndroni, para se ta vendosin familjet për ju.
Të gjesh masën tënde
Shumë nga brezi i dytë lëkunden mes dy qëndrimeve: të bësh gjithçka siç e duan prindërit, apo gjithçka ndryshe. Në fund të dyja janë reagim ndaj prindërve dhe jo vendim i yti. Gjetja e partnerit bëhet vërtet e pjekur vetëm kur e di çfarë do të mbash vetë.
Ndoshta për ty ka rëndësi gjuha që do t’ua lësh fëmijëve, ndërsa feja më pak. Ndoshta do festa të mëdha dhe prapë do të vendosësh vetë me kë martohesh. Shkruaje pa drojë çfarë nga shtëpia ka kuptim për ty dhe çfarë mban me vete vetëm nga zakoni. Kjo listë ndryshon me vite, por të jep një drejtim.
Me një drejtim të tillë ndryshon edhe biseda me prindërit. Nuk mbron më një zgjedhje kundër vlerave të tyre, por tregon cilat nga vlerat e tyre i merr me vete. Këtë shumë prindër e dëgjojnë më me qejf se çdo arsyetim, dhe është më e sinqertë se çdo kompromis që e bën vetëm nga frika.
Aplikacionet kur jeton mes dy botëve
Për shumë nga brezi i dytë, një aplikacion është rruga më e afërt për të takuar njerëz me histori të ngjashme, sidomos jashtë qendrave të mëdha. Tinder, Bumble apo Hinge të tregojnë kryesisht kush është afër. Aplikacionet shqiptare si Dua të lidhin qëllimisht me komunitetin, në diasporë dhe në vendlindje.
embla, që ende nuk ka dalë në App Store, mbështetet në një parim tjetër. Çdo ditë të gjithë i përgjigjen të njëjtës pyetje të ditës, dhe kontakti lind vetëm përmes një fjalie apo një fotoje konkrete të personit tjetër. Për dikë që jeton mes dy botëve, një përgjigje e tillë mund të tregojë më shumë se një foto profili: si mendon dikush, në cilën gjuhë ndihet si në shtëpi, çfarë ka rëndësi për të. Rrezen, moshën dhe gjuhën atje i cakton gjithmonë falas.
Cilindo aplikacion të përdorësh, shkruaj sinqerisht ku qëndron. Një fjali si ‘Lindur këtu, shqip në shtëpi, familja ka rëndësi për mua, por vendos vetë’ thotë me pak fjalë atë për të cilën përndryshe duhen javë. Kush kërkon pikërisht këtë, do të shkruajë. Dhe kush pret diçka krejt tjetër, do ta kuptojë edhe ai, gjë që ju kursen kohë të dyve.