Njohja sot ndodh në disa rrugë njëherësh
Kush jeton si shqiptare apo shqiptar në Gjermani, Zvicër ose Austri, rrallë e njeh dikë vetëm në një mënyrë. Familja pyet përreth, shoqëria të merr me vete në festa, dhe ndërkohë në telefon punon një aplikacion. Shpesh as nuk është e qartë cila rrugë vendos në fund. Një përputhje nga aplikacioni mund të dalë, në takimin e dytë, kushërira e një kolegeje tënde.
Kjo vjen nga madhësia e komunitetit. Është aq i madh sa të ketë shumë njerëz dhe aq i vogël sa rrugët kryqëzohen vazhdimisht. Mes teje dhe një të panjohuri shpesh qëndrojnë vetëm dy të njohur. Kjo është praktike, sepse shpejt e merr vesh kush është dikush.
Por ka edhe anën tjetër. Çfarë shkruan në një bisedë ose si e mbyll një takim mund të arrijë lehtë te rrethi yt. Kush sillet sikur po lexon pas krahëve dikush i afërt, zakonisht del mirë në diasporë. Kjo s’ka të bëjë me frikën, por me edukatën.
Familja të prezanton, vendimi është yti
Pyetja ‘A s’njeh ndonjë vajzë për djalin tonë?’ bëhet ende gjatë vizitave, në telefon me të afërmit në vendlindje dhe nëpër festa. Ka ndryshuar ajo që vjen pas saj. Dikur një pyetje e tillë shpesh sillte pas vetes një proces që e drejtonin të moshuarit. Sot zakonisht është një prezantim, dhe pjesën tjetër e vendosin vetë të dy.
Një propozim nga familja ka një përparësi të vërtetë: dikush garanton për personin tjetër. Ti e di nga cila shtëpi vjen, dhe ai apo ajo e di këtë për ty. E meta është e njëjta gjë parë nga ana tjetër. Nëse nuk shkon, e dinë dy familje, dhe një refuzim rëndon më shumë se pas një takimi nga aplikacioni.
Ndihmon një kornizë e lirshme. Një kafe vetëm ju të dy, ose një takim në një grup më të madh, e heq presionin para se të jetë vendosur ndonjë gjë. Ndihmon edhe t’i thuash familjes me mirësjellje që më parë se do ta takosh personin dhe pastaj do të lajmërohesh. As më shumë, as më pak.
Dasmat bashkojnë ata që përndryshe nuk takohen kurrë
Dasmat shqiptare janë të mëdha dhe sjellin mysafirë nga shumë qytete e disa shtete. Për shumë të rinj në diasporë, dasma është një nga të paktat mbrëmje të vitit kur takojnë bashkëmoshatarë nga krahina krejt të tjera. Kush jeton në Shtutgart, papritur ulet në tavolinë me njerëz nga Cyrihu, Vjena apo Prishtina.
Në dasma nuk vetëm festohet, por edhe shikohet. Nënat, hallat, tezet dhe shoqet mbajnë mend kush është ende i lirë, e ndonjëherë dikush pyet të nesërmen. Kjo është pjesë e kulturës dhe zakonisht bëhet me qëllim të mirë. Nëse ke interes vetë, një bisedë anash vallëzimit ose një i njohur i përbashkët të çon lehtë te një emër.
Kontakti pas dasmës sot kalon pothuajse gjithmonë nga telefoni. Një mesazh në Instagram, ose një numër që e jep një kushëri, është hapi i zakonshëm. Rëndësi ka që dikush të shkruajë sa mbrëmja është ende e freskët. Pas tri javësh, pala tjetër shpesh nuk të kujton më.
Shoqata, bashkësi dhe mbrëmje me muzikë
Përveç dasmave, ka shumë vende më të vogla ku mblidhet komuniteti. Shoqatat kulturore, bashkësitë fetare, klubet shqiptare të futbollit, shoqatat e studentëve nëpër universitete dhe mësimi plotësues i shqipes për fëmijët i bashkojnë njerëzit rregullisht. Këtyre u shtohen koncertet dhe mbrëmjet me muzikë shqipe, që në qytetet më të mëdha tërheqin njerëz nga gjithë rrethina.
Këto vende kanë një përparësi që s’e ofron asnjë aplikacion: njerëzit shihen sërish. Kur e takon dikë disa herë në shoqatë ose në stërvitje, e njeh pa u dukur kurrë si takim dashurie. Kjo mënyrë e qetë heq shumë presion, sepse askush nuk duhet të bëjë një hap të madh të parë.
Kush nuk lëviz në asnjë nga këto rrethe, e ka më vështirë. Kjo vlen shpesh për ata që janë rritur në një qytet më të vogël ose prindërit e të cilëve kanë pasur pak lidhje me komunitetin. Për ta, aplikacioni shpesh nuk është zgjidhja e dytë, por e vetmja rrugë reale drejt njerëzve me prejardhje të ngjashme.
Për çfarë vlen një aplikacion dhe për çfarë jo
Një aplikacion bën tri gjëra që rrugët e tjera nuk i bëjnë. Shkon përtej rrethit tënd, funksionon edhe aty ku jetojnë pak shqiptarë, dhe të lë ty të vendosësh kur do ta marrë vesh dikush tjetër. Pika e tretë nënvlerësohet. Kush njeh dikë përmes aplikacionit, nuk i jep llogari askujt para se ta dijë vetë nëse përputhen.
Në zgjedhje ka dy kampe. Dua dhe embla u drejtohen posaçërisht shqiptarëve: Dua me bazën më të madhe, embla me verifikim me foto dhe pa rrëshqitje, ku kontakti nis me një përgjigje te pyetja e ditës ose te një foto e caktuar. Megjithatë, embla ende nuk është në App Store, tani për tani ka një listë pritjeje. Tinder, Bumble, Hinge dhe Badoo kanë më shumë njerëz, por shqiptarët atje i gjen të shpërndarë mes gjithë të tjerëve.
Ajo që aplikacioni nuk e zëvendëson është rrjeti përreth. Edhe kur njiheni online, herët a vonë vjen pyetja se kë njihni të përbashkët. Në komunitet kjo është normale dhe nuk është mosbesim. Të njohurit e përbashkët e kthejnë shpejt një të huaj në dikë të cilit mund t’i besosh.
Gjermania: shumë qendra, rrugë të gjata
Në Gjermani komuniteti shqiptar është i shpërndarë në shumë krahina, nga Ruhri dhe zona e Frankfurtit deri në Shtutgart e Mynih. Mes këtyre qendrave shpesh ka disa orë rrugë me makinë. Mund të ndodhë fare mirë që ti të jetosh në një qytet me pak shqiptarë, ndërsa një komunitet i madh është dy orë larg.
Për kërkimin e partnerit kjo do të thotë që rrezja e kërkimit duhet të jetë më e gjerë se në vendet fqinje, dhe një takim shpesh planifikohet për fundjavë. Kush kërkon vetëm në qytetin e vet, në një aplikacion shqiptar ndonjëherë pas pak ditësh nuk sheh më fytyra të reja. Një rreze më e gjerë dhe gatishmëria për të udhëtuar për një takim e ndryshojnë këtë.
Pastaj vjen larmia e prejardhjes. Familje nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe krahina të tjera jetojnë shpesh në të njëjtin qytet gjerman, secila me dialektin dhe zakonet e veta. Prandaj pyetja nga është familja është një fillim i zakonshëm bisede. E bërë nga kureshtja dhe jo si provë, ajo hap më shumë sesa ndan.
Zvicra: e dendur, e afërt dhe e lidhur mirë
Në Zvicër distancat janë të shkurtra. Cyrihu, Bazeli, Berna, Shën Galeni dhe Lucerna janë aq afër njëri tjetrit sa një takim në qytet tjetër pothuajse nuk kërkon planifikim. Shumë familje vijnë nga Kosova dhe Maqedonia e Veriut, dhe rrjetet mes tyre janë të ngushta.
Kjo dendësi ka dy anë. Është e lehtë të takosh dikë me prejardhje të ngjashme, edhe pa aplikacion. Por është e vështirë të njohësh dikë pa e vënë re askush. Për disa, aplikacioni në Zvicër është më pak rrugë drejt njerëzve krejt të rinj dhe më shumë një mënyrë e matur për t’iu afruar dikujt, pa e parë gjysma e rrethit.
Edhe gjuha luan ndryshe. Në Zvicrën gjermanofone të rinjtë shpesh përziejnë shqipen me dialektin zviceran, në pjesën frëngjishtfolëse shqipen me frëngjishten. Kush nga Cyrihu i shkruan dikujt nga Lozana, ndonjëherë përfundon te shqipja si gjuhë e përbashkët, sepse është e vetmja që të dy e flasin me siguri.
Austria: më e vogël dhe e hapur përtej kufirit
Në Austri komuniteti shqiptar është më i vogël se në dy vendet fqinje, dhe pjesa më e madhe është e përqendruar në Vjenë e rrethinë. Jashtë saj rrallohet shpejt. Kush jeton për shembull në Tirol ose Vorarlberg, e ka Vjenën më larg se Zvicrën apo Gjermaninë jugore.
Prej këtej del një rregull i thjeshtë: harroje kufirin. Shumica e aplikacioneve kërkojnë sipas rrezes, jo sipas shtetit, dhe rreth liqenit të Bodenit tri vende janë ngjitur me njëri tjetrin. Në Austrinë perëndimore, një rreze kërkimi që përfshin Shën Galenin dhe Lindaun shpesh sjell më shumë se një që do të duhej të shtrihej deri në Vjenë.
Vjena vetë është tjetër histori. Atje komuniteti është mjaft i madh për festa, shoqata dhe mbrëmje të veta, dhe shumë gjëra funksionojnë si në qytetet e mëdha gjermane. Një aplikacion shqiptar atje ia vlen sidomos për të dalë përtej rrethit tënd të shoqërisë.
Çfarë mbetet njësoj në të tri vendet
Sado të ndryshme të jenë vendet, disa gjëra vlejnë kudo. Familja hyn në bisedë më herët se në shumë kultura të tjera, edhe kur nuk vendos ajo. Të njohurit e përbashkët dalin më shpejt nga sa pret. Dhe kush e thotë hapur çfarë kërkon, u kursen kohë të dyja palëve.
Më mirë ia del me disa rrugë njëherësh: i hapur ndaj propozimit të një tezeje, i pranishëm në dasmën e radhës dhe në një aplikacion që i përshtatet qëllimit tënd. Asnjë nga këto rrugë nuk është e vjetëruar apo sipërfaqësore. Secila arrin njerëz të tjerë, dhe bashkë arrijnë më shumë se secila veç e veç.